Balın təbii olduğunu evdə necə yoxlamaq olar? 6 real üsul və 3 uydurma test

Azərbaycanda bal almaq istəyən hər kəsin başına gələn hadisə: bazarda bankaya baxırsan, satıcı «tam təbiidir, özüm saxlayıram» deyir, sən də heç nə yoxlaya bilmirsən. İnternetdə gəzən «ev testləri» isə əksər halda elmi əsası olmayan şeylərdir. Gəlin ayıraq.

Əvvəlcə: işləməyən 3 test

1. Suya salmaq testi. «Təbii bal suda əriməz, dibə çökər» — bu, balın su faizindən (rütubətindən) asılıdır, saflığından deyil. Yetişməmiş təbii bal da suda dərhal dağıla bilər, qatılaşdırılmış saxta bal da dibə çökə bilər. Heç nə sübut etmir.

2. Kibrit / alışdırma testi. «Təbii bala batırılmış kibrit yanar» — kibritin yanması çöpün nə qədər nəm olduğundan asılıdır. Bu, kimya deyil, təsadüfdür.

3. Yod testi. «Yod göyərsə, nişasta var» — bu test yalnız kobud şəkildə nişasta qatılmışsa işləyir. Bu gün balı saldıran əsas yol nişasta deyil, qlükoza-fruktoza şərbətidir və yod ona reaksiya vermir.

İşləyən 6 əlamət

1. Kristallaşma (şəkərlənmə) baş verirmi? Bu, ən etibarlı əlamətdir. Təbii balın böyük əksəriyyəti 2–8 ay içində kristallaşır. Cökə balı tez — 2–3 aya, qaratikan balı yavaş — 6–8 aya. Bir il rəfdə durub eyni cür şəffaf maye qalan bal ya çox qızdırılıb (fermentləri ölüb), ya da şərbətlə qarışdırılıb.

2. Qaşıqdan axma tərzi. Qaşığı bala salıb qaldırın və fırladın. Təbii qatı bal lent kimi, kəsilmədən, özünə sarılaraq axır. Saxta bal isə damcı-damcı düşür və ya çox sürətlə tökülür.

3. Aroma. Barmağınıza bir az götürüb ovxalayın və iyləyin. Təbii balda çiçəyin, mumun, bəzən qatranın iyi olur — mürəkkəb və dəyişkəndir. Şərbətlə saldırılmış balın iyi zəif və «boş» olur, ya da karamel qoxusu verir.

4. Boğazda kəsərlik. Bir çay qaşığı yeyin. Təbii bal, xüsusən qaratikan və dağ balı, boğazda yüngül bir qıcıqlanma, «kəsərlik» hissi qoyur. Şəkər şərbəti isə sadəcə şirin olur.

5. Satıcıya beş sual verin. Bu, texniki test deyil, amma praktikada ən güclü filtrdir: bal hansı rayonda yığılıb, hansı çiçəkdən, hansı ay süzülüb, arılar mövsümdə şəkər şərbəti ilə yemləndirilibmi, süzülmədən sonra qızdırılıbmı? Balı özü yığan adam bu suallara tərəddüd etmədən cavab verir. «Bilmirəm, mən alıb satıram» və ya «qarışıq baldır» cavabı özü bir cavabdır.

6. Laboratoriya analizi. Ciddi məbləğdə bal alırsınızsa (məsələn 10 kq və artıq), Azərbaycanda qida təhlükəsizliyi laboratoriyalarında diastaz ədədi və HMF göstəricisinə analiz verilə bilər. Diastaz ədədinin aşağı, HMF-in yüksək olması balın həddindən artıq qızdırıldığını göstərir.

Ən praktik məsləhət

Testlərdən daha çox işləyən bir şey var: balı kimdən aldığınızı bilmək. Vasitəçidən keçən hər mərhələ balın harada, nə vaxt, hansı çiçəkdən yığıldığı məlumatını itirir. Birbaşa arıçıdan alanda isə bu suallara cavab verə bilən bir adam olur.

Bizdə balı satan adam onu yığan adamdır. Yəni «hansı kənddə, hansı ay, hansı çiçəkdən» sualına WhatsApp-da dərhal cavab ala bilirsiniz. Bu, laboratoriya sertifikatı deyil — sadəcə cavab verə biləcək bir adamın olması. Bir də ki, ödənişi bağlamayı avtovağzalda əlinizə alandan sonra edirsiniz; yəni riski biz götürürük, siz yox.