Oğuz rayonunda arıçılıq: niyə Şəki-Zaqatala balı fərqlidir

Azərbaycanda balın harada yığıldığı, hansı çiçəkdən olduğu qədər vacibdir. Şəki-Zaqatala iqtisadi rayonu — Şəki, Qəbələ, Oğuz, Zaqatala, Qax, Balakən — ölkənin ən böyük bal istehsalı zonasıdır. Səbəb coğrafiyadır.

Üç qurşaq, bir rayon

Oğuz rayonu Böyük Qafqazın cənub yamacında yerləşir və qısa bir məsafədə üç fərqli bitki qurşağından keçir:

• Düzən və ovalıq (400–700 m): çiçək və akasiya, mayda
• Quru dağ ətəyi (700–1100 m): qaratikan kolluqları, iyunda
• Meşə qurşağı (1100–1600 m): cökə, palıd, fıstıq, iyulda

Bu üç qurşağın bir-birinə bu qədər yaxın olması nadir bir imkan yaradır: bir arı təsərrüfatı bir mövsümdə üç fərqli monoflor bal yığa bilər — bunun üçün sadəcə pətəkləri hərəkət etdirmək lazımdır.

Köçəri arıçılıq nədir və nə fərq yaradır

Sabit arıçılıqda pətəklər bütün mövsüm bir yerdə qalır. Arı ətrafda nə varsa ondan yığır, nəticədə bal qarışıq olur — «çiçək balı» və ya «dağ balı» adlanan şey əsasən budur.

Köçəri arıçılıqda isə pətəklər çiçəklənmə təqviminə görə daşınır. Mayda ovalıqda akasiya, iyunda dağ ətəyində qaratikan, iyulda meşədə cökə. Hər köçdən sonra süzülmə ayrıca aparılır və nəticədə qarışıq deyil, tək çiçəkli — monoflor — bal alınır.

Bizim marşrutumuz belədir: yazın başında pətəklər bazada, Bayan kəndində olur. Oradan Top kəndinə köçürük, sonra Xaçmaz kəndinə, mövsümün sonunda isə Filfilli kəndinə. Prinsip sadədir — hansı yamacda ağaclar çiçək açır, təbiət hansı kənddə canlanırsa, arılar orada olur. Marşrut hər il tam eyni deyil, çünki çiçəklənmə havadan asılı olaraq bir-iki həftə tərpənir.

Praktik bir detal: pətəkləri hər köçdə tək-tək yükləmirik, onlar lapet (qoşqu platforması) üzərində sabit quraşdırılıb. Bu, təsadüfi seçim deyil — açılmayan, çərçivələri tərpənməyən pətəkdə arı ailəsi yolu çox daha az stresslə keçirir və yeni yerdə dərhal nektar yığmağa başlayır. Tək-tək yüklənən pətəklərdə isə ailə bir-iki gün özünə gəlir və bu, birbaşa məhsula təsir edir.

Bunun bədəli var: gecə yolla daşımaq, hər yeni yerdə su və kölgə tapmaq, sahə sahibi ilə danışmaq. Məhsul da azdır — qarışıq bal yığmaq həmişə daha çox kiloqram verir. Amma alınan bal izlənilə bilən və konkret olur.

Oğuzun spesifik üstünlüyü: qaratikan

Qaratikan bütün Azərbaycanda bitmir. Ona quraq, daşlı, günəşli yamac lazımdır — Oğuz və Qəbələnin cənub dağ ətəyi tam bu profildir. Bölgədə qaratikan balının nisbətən çox tapılmasının səbəbi məhz budur. Şəki və Zaqatala daha çox meşə qurşağı balı ilə tanınır.

Mövsüm təqvimimiz

Praktikada bizim ilimiz belə keçir: mart–aprel ailələrin gücləndirilməsi, may akasiya, iyunun ortası qaratikan köçü, iyul cökə, avqust son süzülmə və qışa hazırlıq, sentyabr–oktyabr arı ailəsinin qışlamaya hazırlanması. Bal satışı isə əsasən avqustdan başlayır — çünki bal pətəkdə yetişməlidir, tələsik süzülən balın su faizi yüksək olur və turşuya bilər.