«Dağ balı» nədir? Bu ad əslində sizə nə deyir (və nə demir)

Azərbaycanda bal alanda ən çox rastlaşdığınız ad «dağ balı» olacaq. Bazarda, marketdə, elan saytlarında — hər yerdə. Amma bu adın arxasında nə var? Gəlin açıq danışaq: dağ balı bir bitki növü deyil.

Dağ balı nə deməkdir

Cökə balı cökə ağacından, akasiya balı akasiyadan, qaratikan balı qaratikan kolundan gəlir — bunlar monoflor, yəni tək çiçəkli ballardır və adları botanik mənşəni göstərir.

«Dağ balı» isə poliflor, yəni qarışıq baldır və adı yalnız coğrafiyanı göstərir: dağ zonasında yığılmış bal. Hansı çiçəklərdən? Ətrafda nə varsa — çobanyastığı, yonca, kəklikotu, meşə bitkiləri, dağ çəmənliyi otları. Tərkib hər sahədə, hər ildə fərqlidir.

Bu ad niyə bu qədər populyardır

İki səbəb var. Birincisi, real bir üstünlüyə söykənir: dağ zonasında sənaye və intensiv kənd təsərrüfatı azdır, pestisid təsiri aşağıdır, bitki müxtəlifliyi yüksəkdir. Bu, obyektiv olaraq yaxşı şərtdir.

İkincisi isə kommersiyadır: «dağ balı» adını yazmaq üçün heç bir sənəd, heç bir yoxlama lazım deyil. Ovalıqda yığılmış balın üstünə də «dağ balı» yazmaq olar və bunu təsdiq və ya təkzib edən mexanizm yoxdur. Adın populyarlığı elə buradan gəlir.

Azərbaycanda hansı dağ zonaları var

• Şəki-Zaqatala (Şəki, Qəbələ, Oğuz, Zaqatala, Qax, Balakən) — ölkənin ən böyük bal istehsalı bölgəsi, Böyük Qafqazın cənub yamacı
• Quba-Xaçmaz — Böyük Qafqazın şimal-şərq yamacı
• Kəlbəcər, Laçın, Gədəbəy, Daşkəsən — Kiçik Qafqaz, alp və subalp çəmənlikləri
• Lənkəran-Astara — Talış dağları, subtropik bitki örtüyü

Bunların hər birinin bitki örtüyü fərqlidir, yəni «dağ balı» adı altında bir-birinə heç bənzəməyən ballar satılır.

Onda nə soruşmalı?

«Dağ balıdır?» sualı praktiki olaraq heç nə öyrətmir. Bunun yerinə üç konkret sual verin:

• Hansı rayonda yığılıb? «Dağda» deyil — rayon adı. Cavab verə bilmirsə, davam etməyin mənası yoxdur.
• Hansı ay süzülüb? Bu, hansı çiçəklərin o vaxt açıq olduğunu göstərir və cavabın uydurma olub-olmadığını yoxlamağa imkan verir.
• Qarışıqdır, yoxsa tək çiçəklidir? Vicdanlı arıçı «qarışıqdır» deməkdən çəkinmir — qarışıq bal pis bal deyil, sadəcə fərqli baldır.

Bizim yanaşmamız

Biz «dağ balı» adını işlətmirik, halbuki Oğuz rayonu tam olaraq dağ zonasındadır və bu adı yazmağa haqqımız olardı. Səbəbi sadədir: bu ad alıcıya heç nə öyrətmir.

Onun yerinə balın adını çiçəyindən qoyuruq — qaratikan balı, cökə balı — və hansı kənddə yığıldığını yazırıq. Bu, yoxlanıla bilən məlumatdır: qaratikan yalnız quru, daşlı yamacda bitir, cökə yalnız meşə qurşağında. Yəni ad özü mənşəni sübut edir.